ความเป็นมาของงานควบคุมกามโรคและกองกามโรค

            การควบคุมกามโรค ได้เริ่มดำเนินการอย่างเป็นทางการในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ ในรัชสมัยของพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ทรงมีพระราชดำริว่า แต่ก่อนมามีผู้ก่อตั้งโรงหาเงินขึ้นหลายแห่ง โดยจัดตั้งเป็นโรงหญิงโสเภณี โดยมีนายโรง (หมายถึงผู้ตั้งโรงหญิงนครโสเภณี) ไล่ผู้หญิงมาเป็นทาสและตั้งโรงหาเงินเกิดขึ้น เรียกหญิงเหล่านี้ว่า "หญิงนครโสเภณี"  จัดตั้งโรงหาเงินในท้องที่อันควรบ้าง มิควรบ้าง ซึ่งนอกจากจะก่อปัญหาการวิวาทขึ้นเนืองๆ แล้ว อีกประการหนึ่งหญิงบางคนป่วยเป็นโรคและติดต่อไปถึงผู้ชายที่คบหาสมาคม ไม่มีแพทย์ตรวจรักษาโรคทำให้กามโรคระบาดเป็นอันตรายแก่ร่างกายและชีวิต ดังนั้น จึงได้ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ตราพระราชบัญญัติขึ้นซึ่งเรียกว่า "พระราชบัญญัติป้องกันสัญจรโรค"  รัตนโกสินทร์ ศก 127 (พ.ศ. 2451) โดยให้มีการค้าประเวณีถูกกฏหมาย และหญิงนครโสเภณีต้องสมัครใจไม่มีใครบังคับ แต่จะต้องเสียค่าธรรมเนียมใบอนุญาตฉบับละ 12 บาท มีกำหนดไม่เกิน 3 เดือน ต่อมียกเลิกไปโดยใช้พระราชบัญญัติปรามการค้าประเวณี พ.ศ. 2503 และต่อมาพระราชบัญญัติสถานบริการ พ.ศ. 2509 และพระราชบัญญัติป้องกันและปราบปรามการค้าประเวณี พ.ศ. 2539 ก็ไม่อนุญาติให้มีการค้าประเวณีที่ถูกกฏหมาย

• ปี 2473 ได้มีการจัดตั้งหน่วยงานพิเศษที่เรียกว่า "แผนบำบัดกามโรค (สุขศาลาบางรัก)"  สังกัดกองสุขศึกษา กรมสาธารณสุข กระทรวงมหาดไทย ดำเนินงานเฉพาะให้การรักษาผู้ป่วยกามโรคชนิดต่างๆ เพียงอย่างเดียว (สถานที่ตั้งอยู่บริเวณเดียวกันกับโรงพยาบาลเลิศสิน)
• ปี 2484 ได้ปรับปรุงและขยายงานให้กว้างขวางออกไปเป็น "แผนกบำบัดกามโรค โรงพบายาลบางรัก" สังกัดกรมการแพทย์ กรมสาธารณสุข
• ปี 2485 (เป็นปีที่ก่อตั้งกระทรวงสาธารณสุข) ได้โอนไปสังกัดอยู่ในกองโรงพยาบาลส่วนภูมิภาค กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุขในเวลาต่อมา และมีชื่อใหม่ว่า "โรงพยาบาลกามโรค"
• ปี 2488 แผนกโรงพยาบาลกามโรค ได้รับการยกฐานะเป็นกองกามโรค โรงพยาบาลบางรัก
• ปี 2490 ได้เริ่มขยายงานควบคุมกามโรคไปยังส่วนภูมิภาคครั้งแรก ในเขตภาคเหนือ 2 จังหวัด คือจังหวัดลำปาง และนครสวรรค์ โดยอาศัยสถานพยาบาลของเทศบาลเมืองจังหวัดลำปางและเทศบาลเมืองจังหวัดนครสวรรค์
• ปี 2491 ได้มีการปรับปรุงงานสาธารณสุขในส่วนกลาง คือได้โอนกิจการของโรงพยาบาลบางรัก ปรับปรุงขึ้นเป็น "กองควบคุมกามโรค"  และได้ขยายงานในส่วนกลางไปที่ วชิรพยาบาล สถานีอนามัยนางเลิ้ง และที่โรงพยาบาลจุฬาลงกรณ์
• ปี 2493 เริ่มดำเนินงานโครงการควบคุมคุดทะราดระยะถาวร โดยได้รับความร่วมมือจาก WHO
• ปี 2494 ขยายงานควบคุมคุดทะราดมารวมอยู่กับกองควบคุมกามโรค จัดตั้งเป็น "กองควบคุมกามโรคและคุดทะราด"
• ปี 2498 เพิ่มหน่วยงานตรวจรักษากามโรคในเขตกรุงเทพฯ ที่สถานีอนามัยบางเขน
• ปี 2505 ได้ดำเนินการควบคุมกามโรคร่วมมือกับกองทหารสัมพันธมิตรที่มาตั้งฐานทัพอยู่ในประเทศไทย (สงครามอินโดจีน) ได้จัดตั้งหน่วยควบคุมกามโรคขึ้นที่ – อำเภอพนมสารคาม จังหวัดฉะเชิงเทรา – อำเภอปากช่อง จังหวัดนครราชสีมา – จังหวัดอุบลราชธานี และจังหวัดนครพนม
• ปี 2506 กองควบคุมกามโรคและคุดทะราด โรงพยาบาลบางรักได้ย้ายที่ทำการจากบริเวณเดิมคือ โรงพยาบาลเลิศสินไปอยู่ที่ถนนสุรศักดิ์อันเป็นสถานที่ของสถานฑูตเยอรมัน เป็นการชั่วคราวเป็นเวลา 2 ปี
  • จัดตั้งหน่วยสอบสวนทางระบาดวิทยา กามโรคขึ้นที่ สถานีอนามัยนางเลิ้งและร่วมกับเทศบาลเมืองกรุงเทพฯ และกรมตำรวจ เพื่อสอบสวนผู้สัมผัสโรค ผู้แพร่โรค และศึกษาแหล่งที่มาของการแพร่โรค
• ปี 2507 จัดหน่วยควบคุมกามโรคในส่วนกลาง เพิ่มเติมอีก คือ สุขศาลาเจ้าคุณประยูรวงศ์ โรงพยาบาลท่าเรือ (หน่วยควบคุมกามโรคจังหวัดในขณะนั้นมีอยู่ 30 จังหวัด)
• ปี 2508 กรมอนามัยได้รับอนุญาตงบประมาณ ค่าที่ดินและสิ่งก่อสร้าง สำหรับอาคารชันสูตรโรคและตึกตรวจโรคของกองควบคุมกามโรคและคุดทะราด ณ เลขที่ 189 ปากซอยพิกุล ถนนสาธรใต้  ตำบลยานนาวา อำเภอยานนาวา (ชื่อเดิมในขณะนั้น) และจัดสร้างตึกอำนวยการกองควบคุมกามโรคและคุดทะราดเสร็จสิ้นในปี 2512 และใช้เป็นสถานที่ทำการของกองกามโรคจนถึงปัจจุบัน
• ปี 2509 โครงการควบคุมโรคคุดทะราดระยะถาวรได้สิ้นสุดลง และมอบหมายงาน (Integrated) การดำเนินงานให้กับสถานีอนามัยของจังหวัดเพื่อดำเนินการเฝ้าระวังและกวาดล้างจนกว่าจะหมดสิ้นไป
• ปี 2510 ได้จัดตั้งโครงการควบคุมกามโรคระยะ 15 ปี (2510 – 2514) และเริ่มเข้าบรรจุไว้ในแผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติตั้งแต่ฉบับที่ 2 เป็นต้นไป
  • ได้จัดตั้งศูนย์ควบคุมกามโรคแต่ละภาคขึ้น คือภาคกลาง ขึ้นที่หน่วยควบคุมกามโรคจังหวัดชลบุรี ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ขึ้นที่หน่วยควบคุมกามโรคจังหวัด นครราชสีมา ภาคเหนือ ขึ้นที่หน่วยควบคุมกามโรคจังหวัด นครสวรรค์ ภาคใต้ ขึ้นที่หน่วยควบคุมโรคจังหวัด สงขลา
• ปี 2515 โอนกองควบคุมกามโรคและคุดทะราด ไปสังกัดกรมการแพทย์และอนามัย
  • จัดตั้งหน่วยควบคุมกามโรคขึ้นในส่วนกลางเพิ่มอีก 1 แห่ง คือ ศูนย์บริการสาธารณสุขจันทร์ฉิมไพบูลย์ (ต่อมาย้ายมาที่ภาษีเจริญ)
  • แบ่งการบริหารงานส่วนภูมิภาคเป็น 9 เขต เพื่อให้การนิเทศและควบคุมกำกับหน่วยงานควบคุมกามโรคจังหวัด ดังนี้ เขต 1 สระบุรี เขต 2 ชลบุรี เขต 3 อุบลราชธานี เขต 4 ขอนแก่น เขต 5 ลำปาง เขต 6 นครสวรรค์ เขต 7 ราชบุรี เขต 8 ชุมพร เขต 9 สงขลา
• ปี 2517 กรมควบคุมโรคติดต่อได้แบ่งส่วนราชการของกระทรวงสาธารณสุข ตามพระราชบัญญัติแก้ไขเพิ่มเติมประกาศคณะปฏิวัติ ฉบับที่ 216 ทำให้กองควบคุมกามโรคและคุดทะราด เปลี่ยนชื่อเป็น "กองกามโรค"  สังกัดกรมควบคุมโรคติดต่อ
• ปี 2524 ได้มีโครงการให้ประชาชนและกลุ่มเสี่ยงได้มีส่วนร่วมดำเนินการควบคุมกามโรค คือ โครงการจัดตั้งอาสาสมัครต่อต้านกามโรค (อสกร.)
• ปี 2526 โอนงานกามโรค (หน่วยกามโรคจังหวัด) ซึ่งสังกัดกรมควบคุมโรคติดต่อให้สำนักงานสาธารณสุขจังหวัดเพื่อ Integrate งานกามโรคเข้าสู่บริการสาธารณสุขระดับจังหวัดต่างๆ ของจังหวัด เป็นการโอนงานทั้งบุคลากร อุปกรณ์ ทรัพย์สินและสิ่งก่อสร้าง ให้แก่จังหวัด ซึ่งในขณะนั้นมีหน่วยงานกามโรคจังหวัดทั้งสิ้น 52 จังหวัด ยกเว้นที่เป็นศูนย์กามโรคเขต
  และในปี 2526 นี้ กองกามโรคได้พัฒนาเทคโนโลยีการชันสูตรกามโรคที่สำคัญคือ BANGRAK / MEDIA  (อาหารเพาะเชื้อหนองในชนิดบรรจุขวด) และ BANGRAK RPR CARD TEST (การตรวจค้นหาโรคซิฟิลิสด้วยวิธีบางรัก อาร์ พี อาร์)
• ปี 2528 แบ่งส่วนราชการศูนย์กามโรคออกเป็น 12 เขต ได้แก่ เขต 1 กรุงเทพฯ เขต 2 สระบุรี เขต 3 ชนบุรี เขต 4 ราชบุรี เขต 5 นครราชสีมา เขต 6 ขอนแก่น เขต 7 อุบลราชธานี เขต 8 นครสวรรค์ เขต 9 พิษณุโลก เขต 10 เชียงใหม่ เขต 11 นครศรีธรรมราช และเขต 12 สงขลา (เขต 1 เขต 7 และเขต 9 ในขณะนั้นยังไม่มีที่ทำการศูนย์เขต)
• ปี 2539 เป็นปีที่กามโรคระบาดสูงสุดในประเทศไทย คือ พบอัตราป่วย 7.85 ต่อ ประชากร 1,000 คน
• ปี 2530 กรมควบคุมโรคติดต่อ ได้จัดตั้งศูนย์ป้องกันและควบคุมโรคเอดส์ (ต่อมาได้จัดตั้งเป็นกองโรคเอดส์)
• ปี 2531 โอนงานศูนย์กามโรคและโรคเอดส์เขต 12 เขต ไปสังกัดสำนักงานควบคุมโรคติดต่อเขต
• ปี 2534 กระทรวงสาธารณสุขได้กำหนดให้มีการดำเนินการควบคุมกามโรคครอบคลุมทุกจังหวัดตามกรอบอัตรากำลังรอบที่ 2
  และในปี 2534 นี้ คณะกรรมการโรคเอดส์แห่งชาติ ได้ให้ทุกจังหวัดดำเนินโครงการถุงยางอนามัย 100% ทุกจังหวัด
• ปี 2534 – 2538 กระทรวงสาธารณสุขได้มีนโยบายเร่งรัดการควบคุมและป้องกันการแพร่ระบาดของโรคเอดส์ โดยให้มีการจัดตั้งหน่วยงานกามโรคและโรคเอดส์ในอำเภอที่มีปัญหาโสเภณี รวมจัดตั้งได้ทั้งสิ้น 507 อำเภอ ดังนี้
  •  ปี 2534 จัดตั้งหน่วยฯ 40 อำเภอ
  •  ปี 2535 จัดตั้งหน่วยฯ 91 อำเภอ
  •  ปี 2536 จัดตั้งหน่วยฯ 99 อำเภอ
  •  ปี 2537 จัดตั้งหน่วยฯ 150 อำเภอ
  •  ปี 2538 จัดตั้งหน่วยฯ 127 อำเภอ
• ปี 2540 – 2544 อยู่ในช่วงแผนพัฒนาฯ ฉบับที่ 8 บทบาทของการดำเนินงานควบคุมกามโรคได้ปรับเปลี่ยนไปตามโครงสร้างงานของกรมควบคุมโรคติดต่อ โดยกองกามโรคมีบทบาทในด้านพัฒนางานและสนับสนุนทางวิชาการโรคติดต่อ สำหรับงานสนับสนุนการดำเนินงานป้องกันและควบคุมโรคติดต่อส่วนภูมิภาคและท้องถิ่นนั้น เป็นบทบาทของสำนักงานควบคุมโรคติดต่อเขตและจังหวัด

บรรณานุกรม